< Sufi Müslümanlar

6 Temmuz 2013 sürümü

Müslüman hadislerini okuyan biri, İslam'ın esasen İsa'nın zamanındaki Ferisiler'i kendilerini evlerinde hissettirecek bir yasalcılık olduğu sonucuna varabilir. Sufizm, ritüellere ve uygulamalara bu kadar odaklanmaya karşı bir tepki olarak ortaya çıkan, birbiriyle ilişkili çok sayıda İslam mezhebinden oluşur. Ortodoks İslam, kalp ve Tanrı'ya duyulan özlem hakkında pek bir şey söylemez; Sufizm ise gerçek dinin dışsal uygulamalar değil, içsel gerçeklik olduğunu savunur. Buna karşılık Hristiyanlık, hem içsel hem de dışsal unsurların önemli olduğunu söyler.

Sufi inançlarını, Sufi liderlerini ve genel olarak Sufi “mezheplerini” ele alacağız; ardından Sufizm ile Hristiyanlığı karşılaştırmaya odaklanacağız.

Bazı Sufi İnançları

Sufizm her zaman Müslüman olduğunu iddia etmiştir, ancak Sünni ve Şii İslam ile sorunlu bir ilişkisi olmuştur. Sufi yazılarında Hıristiyanlardan, Gnostiklerden ve Zerdüştlerden (Magi) bahsedilir. Çeşitli Sufi okulları, görünüşe göre bunlardan ve ayrıca Hint etkisinden etkilenmiştir. Bazı Sufiler manastır yaşamına benzer bir yaşam sürerler; bu da belki de Hıristiyan etkisini göstermektedir.

Katı İslam hukuku ve İslam’ın beş şartı, Sufiler’in başkaları için uygun olduğunu söyledikleri, ancak kendilerinin artık buna ihtiyaç duymadıkları bir “öğretmen” gibidir. Bunun yerine Sufiler, diğer Müslümanların takip etmediği kitaplara uyarlar.

el-Hidr/Hedir (Yeşil Olan), Sufilerin gençliğini yenileyebileceğine inandıkları ölümsüz bir varlıktır. Hidr, insanları öldürebilir ve yine de suçsuz kalabilir. Bazı Sufi liderleri, el-Hidr’in kendilerine bizzat öğrettiğini iddia etmiştir.

Buhari, cilt 1, kitap 3, bölüm 45, hadıs no. 124, s. 90-93, Musa’nın çağdaşı olan ve ondan daha bilgili olan el-Hıdır hakkında oldukça uzun bir hadıstır. Allah, Musa’ya el-Hıdır’la nasıl buluşacağını gösterdi ve Musa, ondan ders almak istedi. el-Hıdır, Musa’ya yeterince sabırlı olmadığını söyledi. Ardından el-Hıdır üç şey yaptı:

1. Bir teknede bulunan adamlardan kendilerini tekneye almalarını rica ettiler. Müminler, Hızır’ı tanıyarak bunu ücretsiz olarak yaptılar. Hızır, teknenin batması ve muhtemelen denizcilerin boğulması için bir tahtayı çıkardı.

2. İkisi oynayan bazı çocukları gördü ve el-Hedir, çocuklardan birinin kafasını kopararak onu öldürdü.

3. Bazı insanlar Musa ve el-Hedir’e yemek vermeyi reddettiler; bunun üzerine el-Hedir, çökmek üzere olan bir duvarlarını onardı.

İnsanın Tanrı ile Bir olabileceği, Sufizmin temel inancıdır. Dolayısıyla, “Tanrı ile Bir” olan bir Sufi, Allah ile bir olduğu için Allah’ın kendisi olarak kabul edilebilir. Bu, deneyimi vurgulayan ve kendilerinin Tanrı olabileceğini söyleyen Orta Çağ’daki sapkın Hıristiyan mistisizmine benzemektedir.

Arayış ve deneyim, Sufizmin temel motiflerindendir. Doyurulması gereken açlık ve memnuniyet birer armağan olarak kabul edilir ve Sufi, bugünü yaşar. Tanrı’yı aramak, onların dostluk, şarap, sarhoşluk ve haram cinsel ilişki peşinde koşmalarına benzetilir.

Sufilerin Gizli Bilgisi: “Rabbin bir sırrı vardır ki, bu sır açığa çıkarsa peygamberliği yok eder; peygamberliğin de bir sırrı vardır ki, bu sır ifşa edilirse bilgiyi geçersiz kılar; ve gnostiklerin de bir sırrı vardır ki, bu sır Tanrı tarafından açığa çıkarılırsa şeriatı geçersiz kılar.” El-Tustari’ye (ö. 896) atfedilen söz (Fazlur Rahman, İslam, 2. baskı, s. 142). Diğer Müslümanlar bunu bilseydi Sufilerin diğer Müslümanlar tarafından öldürülmesine neden olabilecek bir “sır”, onların ilahi olanın kendi içlerinde olduğuna inanmaları ve böylece Allah’ın bir parçası olarak kabul edilebilmeleridir.

Takiyye, sadece Sufiler değil, pek çok aşırıcı mezhebin ortodoks bir Müslüman dünyada hayatta kalabilmesinin yoludur. Takiyye, dini zulümlerden kurtulmak için inandıklarınız ve uyguladıklarınız hakkında yalan söylemenin caiz olduğu öğretisidir. Örneğin, Rahman’a göre (s. 135) fana öğretileri, “sarhoşluk hali” içindeki “sorumluluk gerektirmeyen” sözler olarak açıklanır. Buhari’nin 9. cilt, 83. kitap, 1. bölüm, 5. hadis, s. 3’e göre ilk Müslümanlar Mekke’de taqiyya uygulamışlardır: “…Unutmayın ki siz de daha önce Mekke’de inancınızı (İslam’ı) gizliyordunuz.”

Acı, Sufizmin bir unsurudur. Acı, birini Tanrı’ya yaklaştırıyorsa, o zaman acı iyidir derler. Bu nedenle bazı Sufiler, Allah’ın bunu yapmalarını istediğini düşündükleri için kendilerini kırbaçlarla “kırbaçlayarak” sırtlarını kanatır ve acı çekerler.

Tapınma (Katolik bir terim kullanmak gerekirse), hem Sufizmde hem de Şii İslam’da yaygındır. Bazı Sufilere göre, Muhammed ön varoluşunda ilk ışıktı ve evren bazı Sufi azizlerin etrafında dönüyor.

Sufi Deneyiminin Aşamaları

M.S. 859 civarında, Sufizmin ilk günlerinden beri, bir Sufinin yaşadığı söylenen aşamalar (makamat olarak adlandırılır), temel inançlardan biri olmuştur. Bunlar mezhebe göre değişiklik gösterir, ancak tipik bir sıra şöyledir:

1. Günahlardan ve dünyevi yaşamdan tövbe

2. Dünyevi arzularından uzak durma.

3. Tanrı’yı deneyimlemek için sabırla beklemek

4. Tanrı’nın varlığı için şükran

5. Tanrı’ya güven

6. İlahi olanı deneyimlemekten duyulan zevk

7. Benliğin ilahi olanda erimesi

8. Birçoğu, benliğin ilahi olanda yok olmasını öğretir

Tövbe: Kuran, Tanrı’ya güvenmeyi öğütlediğinde, Sufiler bunu dünyadan vazgeçmekle eşdeğer görürler.

Zevk ya da sarhoş edici deneyim, Sufizmin ayırt edici bir özelliğidir. Bazıları için bu sadece duygusal bir deneyim anlamına gelir. Bu genellikle şarapla sarhoş olmaya benzetilir ve bazı Sufiler gerçekten de şarap içer ve sarhoş olurlar. Sufiler, dinlerinde şaraba ve hatta meyhanelere yapılan birçok atıfı, manevi coşkunun bir metaforu olarak mazur görebilirler. Ne de olsa hadislerde bile Müslümanların cennette şarap içecekleri söylenir. Bununla birlikte, birçoğu alkol içmenin de sorun olmadığına inanır. Birkaç Sufi mezhebi, dinlerinin bir parçası olarak haşhaş içse de çoğunluk bunu yapmaz.

Fana’ (yok olma), insani niteliklerin İlahi Olan ile yer değiştirmesi doktrinidir. Bu, Ebu Yazid el-Bistami (ö. 874/877) tarafından öğretilmiştir. Onun oldukça şaşırtıcı ifadelerinden bazıları şunlardır:

“Bana hamdolsun; ne kadar da büyüktür benim ihtişamım”

“Ben sizin Rabbinizim”

“Benim sancağım, Muhammed’inkinden daha büyüktür”

Sufi Liderleri

“Sufi” kelimesinin kökenini kesin olarak bilmesek de, muhtemelen “yün” anlamına gelen “suf” kelimesinden gelmektedir. İşte en ünlü liderlerden bazıları.

Rabi’a/Rabiah al-’Adawiya (801 yılında vefat etti), Müslüman din öğretmenleri arasında yer alan az sayıdaki kadından biriydi.

Harith el-Nuhasibi (857 yılında vefat etti), akılcı İslam’dan Sufizm’e geçti.

Mısırlı Dhu’l-Nun (859 yılında vefat etti), Sufizmin aşamalarını belirlemiştir.

Al-Hakim al-Tirmidhi (898 yılında vefat etti). Hadisleri derleyen Tirmidhi ile herhangi bir akrabalığı yoktur.

Bağdatlı Junayd (910/911 yılında vefat etti), Tanrı ile tamamen birleşmeyi reddeden bir “ayık sufi” idi.

El-Hallaj (Hüseyin el-Mansur), insanlığın ilahi olanla yer değiştirmesini öğretti ve kendini Tanrı ile özdeşleştirdi. Ayrıca Hac ibadetine sadece ruhen de gidilebileceğini öğretti. M.S. 922’de kırbaçlandı, halkın gözü önünde uzuvları kesildi, bir kazığa asıldı, başı kesildi ve ardından cesedi yakıldı. Ortodoks Müslümanlar görünüşe göre ondan hoşnut değildi.

Farab, Türkistan’da doğan Ebu Nasr el-Farabi (M.S. 870-950), ünlü bir Neoplatonist filozof ve Sufi idi. Tanrı’yı “hareketsiz hareket ettirici” olarak tanımladı ve pek çok kişiyi Aristoteles ile tanıştırdı.

El-Gazali (M.S. 1058-1111), Sufi olmadan önce bir şüpheciydi. Ölümünden beş yıl önce, 1106'da öğretime geri döndü. El-Gazali, İslam’daki Neoplatonist etkiye karşı çıkmış, bunun yerine Aristotelesçi mantığı tercih etmiştir. “Din Bilimlerinin Canlanması” adlı eserinde ibadet uygulamaları, toplumsal gelenekler, cehenneme götüren kötü özellikler ve cennete götüren erdemlerden bahsetmiştir. Sünniler arasında Sufizmin bir ölçüde kabul görmesinde önemli bir rol oynamıştır.

Khararas, kendini yok etmeye karşı çıkan bir Sufi idi ve Tanrı’nın yanında “hayatta kalma”, yani kendinin yeniden kazanılması doktrinini öğretti. Tanrı’nın görevlerini yerine getirmek için barış ve dürüstlük

Mevlana Celaleddin Rumi (Muhammed bin Muhammed bin Hüseyin el-Balkhi) (1207’de Afganistan’ın Balkh kentinde doğdu ve Türkiye’nin Rum bölgesinde büyüdü) 1273 yılında vefat etti. Sufizm üzerine en popüler eser koleksiyonlarından birini kaleme aldı ve Mevlevi/Maulawiya Tarikatı’nı kurdu. Burada Rumi’yi ele almayacağız, zira onunla ilgili ayrı bir makale bulunmaktadır.

Sufi Tarikatları veya “Yollar”

Sufiler, bazı Berberi hareketleriyle ve Afrika’da Avrupalılara karşı savaşan Müslümanlarla ilişkilendirilmiştir. Birçok Yeniçeri askeri Sufiydi ve Sufiler hem Sünni hem de Şii İslam’da yer almaktadır. İslam alimi Fazlur Rahman’ın “İslam” adlı eserinin 157. sayfasına göre, Sufi tarikatlarının sayısı oldukça fazladır. İşte başlıca mezheplerden birkaçı.

Kadiriye tarikatı, eski Hanbeli 'Abd al-Qadir al-Gilani (M.S. 1077 doğumlu) tarafından kurulmuştur. Bu tarikat, en eski, en büyük ve en barışçıl tarikatlardan biridir. Üyeleri şu duayı okurlar: “Yüce Allah’tan af diliyorum. Allah’a hamdolsun, ey Allah! Efendimiz Muhammed’e, ailesine ve sahabelerine rahmet et.” (100 kez), “Allah’tan başka ilah yoktur.” (500 kez) (Rahman, s. 160)

Mevleviye/Maulawiya Tarikatı, Celaleddin Rumi (ö. 1273) tarafından kurulmuştur. Fazlur Rahman, bunun Türk Sufileri arasında başlıca kentsel tarikat olduğunu belirtir. Onlarla karıştırılmaması gereken bir diğer tarikat ise, Türklerin 1925’ten beri zulmettiği Mawlaniya tarikatıdır.

Hindistan’daki Chishtiya/Cishtiyya Tarikatı, Mu’an al-Din Chishi (M.S. 1141-1236) tarafından kurulmuştur. Hindistan İmparatoru Akbar’ın yaptığı gibi, onlar da onun türbesine hac ziyaretleri düzenlerler. İntikamı yanlış gören bu tarikat, birçok Müslümandan farklı olarak barışçıl bir tutum sergiler. Birçok Sufi'den farklı olarak, onlar ikiyüzlülüğe inanmazlar. Çoğu Müslüman bir İslam devleti isterken, onlar hükümete karışmamaya inanırlar. Bu, İslami hükümetle ilgili sayısız Sünni hadise rağmen böyledir. Yogiler gibi nefes düzenleme uygulamaları yaparlar. Ana kitapları 'Awaif al-Ma-arif’tir.

Orta Asya’daki Hocağan Tarikatı, en eski Türk tarikatı olan Yasaviye’yi ortaya çıkarmıştır. Buhara’lı Baha’ al-Din (ö. 1389), Hocağan tarikatından ayrılıp Hindistan’da Nakşibendi tarikatını kuran bir kişiydi. Ancak tarikatlarının Ebu Bekir’den geldiğini söylediler; bu da Sünni olduklarını iddia ettiklerini göstermektedir.

Fars Subhawardiya tarikatı, Ömer el-Suhrawardi (ö. 1236) tarafından kurulmuştur. Bu tarikat, kökeninin aslında halife Ömer’e dayandığını iddia ettiğinden, o da Sünni kampta yer almaktadır. Hindistan, Pakistan ve Afganistan’da faaliyet göstermektedir.

Rifa’iye tarikatı, Ahmed el-Rifa’i (ö. 1182) tarafından kurulmuştur. Türkiye, Mısır ve Güneydoğu Asya’da faaliyet göstermektedir.

Sa’diye/Cibaviye tarikatı, iddiaya göre Şam’da 1300 yılında vefat eden Sa’d el-Din tarafından kurulmuştur.

Sanusiya tarikatı, 60.000 ışık doktriniyle ayırt edilir. Işığa verdikleri önem, bazı Gnostik öğretileri anımsatır.

Afrika’daki Tijaniye tarikatı, yaklaşık 1781 yılında Fez’de Ahmed el-Tijani (ö. 1815) tarafından kurulmuştur. Bu tarikat, Ömer el-Halvati (ö. 1398) tarafından kurulan Fars Halvati/Halvatiye tarikatından türemiştir. Bu tarikat Türkiye, Mısır ve kuzeybatı Afrika’da faaliyet göstermektedir. Bu tarikat, Şadili tarikatından türemiştir. Şadiliye tarikatından 1847 yılında, Sanusiye tarikatının rakibi olan Madoniye tarikatı ortaya çıkmıştır.

Diğer Garip Tarikatlar

Bektşi/Bektşiyye tarikatı, Hocağan tarikatından türeyen Yawawiya tarikatından ortaya çıkmıştır. Bu tarikatta Şamanizm, Şii İslam ve bazı Hıristiyanlık unsurları bulunmaktadır. Bu, Yeniçeriler arasında popüler olan bir İslam mezhebiydi ve günümüzde Arnavutluk’ta varlığını sürdürmektedir. Bu tarikat, Allah, Muhammed ve Ali’den oluşan bir “Üçlü Birlik”e inanır. Yeni üyelerini (alkollü) şarap, ekmek ve peynirle karşılarlar.

Kalenderler, İslam’a pek bağlı olmayan ve birçok İslam öncesi öğretiyi barındıran bir Sufi tarikatıydı. 1526-1527 yıllarında Türkler’e karşı ayaklandılar. Hafız’ın Divan’ında onlardan olumsuz bir şekilde bahsedilir.

Ma-Ming Hsin, 18. yüzyılın sonlarında Çin’de bir Sufi tarikatı kurdu.

Murcia’lı (İspanya) İbn el/al-Arabi, her şeyin Tanrı’nın bir parçası olduğunu söyleyerek panteist bir tarikat kurdu. Az sayıdaki kadın liderlerden biri, onun Sufi hocası Fatima bint Waliyya’ydı (The Sufis, s. 159).

Deneyim Doğru Tanrı ile Olmalıdır

Kur’an’a göre Muhammed mistik deneyimler yaşamıştır. Çoğu Müslüman, başkalarının bu tür mistik bir ilişkiye sahip olamayacağını düşünürken, Sufiler kendilerinin de bu mistik deneyimleri yaşamaları gerektiğini düşünürler. Sufi olmayan İslam, Tanrı hakkında tartışırken, Sufiler Tanrı ile deneyim aramayı isterler.

Tanrı’nın vahyine aykırı olan deneyim, aldatıcı bir deneyimdir. İbadet ve dua her zaman iyi değildir; bu, ibadet ve duanın nesnesine bağlıdır. Müslümanlar, Musa, Davut, İsa ve diğerlerinin bize Tanrı’dan mesajlar ilettiği konusunda Hıristiyanlarla hemfikirdir. Eğer Tanrı’nın vahyettiği şeye uymazsak, o zaman Tanrı’ya uymamış oluruz. İsa şöyle demiştir: “…Beni seven, sözümü yerine getirir. Babam onu sevecek ve Biz ona gelip onunla birlikte yaşayacağız. Beni sevmeyen ise sözlerime uymaz. Duyduğunuz sözler bana ait değildir; beni gönderen Baba’dandır. Bunların hepsini, hâlâ aranızdayken size söyledim. Ama Baba’nın benim adıma göndereceği Avukat, yani Kutsal Ruh, size her şeyi öğretecek ve size söylediğim her şeyi hatırlatacaktır. Size esenlik bırakıyorum; size Benim esenliğimi veriyorum. Ben size dünyanın verdiği gibi vermiyorum. ” (Yuhanna 14:23-27a) - M.S. 125-150 yıllarına ait p66 el yazması ve M.S. 175-255 yıllarına ait p75 el yazmasında

Tüm dinlerin amacı eylem mi, yoksa tefekkür mü? Pratik cevap, Sufi İslam ile Sufi olmayan İslam arasında farklılık gösterir. Hristiyanlıkta ise üçüncü bir cevap vardır: gerçek dinin amacı Tanrı’dır. Hristiyanlık eylem, tefekkür ve inancı içerir, ancak öncelikle Tanrı’yı hoşnut etmeyi merkez alır. Sadece kurallara uymak değildir ve sadece deneyim aramak da değildir.

Sufizme yönelik ana akım Müslüman tepkileri

42:51. ayet şöyle der: “Bir insana, Allah’ın ilham yoluyla, bir perde arkasından ya da Allah’ın izniyle O’nun dilediğini açıklamak üzere bir peygamber göndererek konuşması dışında, Allah’ın onunla konuşması yakışmaz; çünkü O, Yüce ve Bilge’dir.” 42:51. ayet

Sufizme yönelik tepkiler arasında hoşgörü, muhalefet ve idam yer almaktadır. Açıkça uydurulmuş bir anti-Sufi hadis bulunmaktadır. Öte yandan, Sufi olmayan pek çok Müslüman, Sufizmi bilir ve ona saygı duyar; ayrıca bazı Sufi şiirlerini okur. El-Hallaj gibi ilk Sufiler, kendilerinin Allah olduklarını açıkça dile getirmişlerdi; el-Hallaj idam edildi ve ardından cesedi parçalandı. Rumi gibi sonraki dönem Sufileri, el-Hallaj’ın “Bana hamdolsun” şeklindeki meşhur sözü de dahil olmak üzere, hâlâ ondan övgüyle bahsetmektedir.

İran’da Humeyni döneminde Sufiler zulüm gördü, ancak birçok Sünni de onlara zulmetti. Bazıları ise Sufilere hoşgörü gösterdi; Osmanlı ordusundaki pek çok kişi Sufiydi.

Sufizm ve Hristiyanlığın Karşılaştırılması

Sufizm, İslam’ın bir uzantısıdır; ancak Sufiler, İsa’nın öğretilerine çoğu Müslümandan daha fazla saygı duyarlar. En uç bir örnek olarak, Nihmatullahi tarikatından Sufi ustası Javad Nurkhbhsh’ın “Sufilerin Gözünde İsa” adlı kitabında, Sufilerin ilham, rehberlik ve örnek olarak Muhammed’den çok İsa’ya baktıkları belirtilmektedir! Ancak çoğu Sufi böyle bir şey söylemez ve tüm Sufiler, İsa’nın başkalarından daha ilahi olduğunu kabul etmez.

Sufi İslam’ı Hristiyanlıkla karşılaştırmaya çalışılabilir, çünkü her ikisi de deneyime odaklanır. Kaynaklar kitabın sonunda yer almaktadır; böylece hangisinin hangisi olduğunu tahmin edip edemeyeceğinizi görebilirsiniz.

Ana Odak Noktası

“Ey RAB, Rabbimiz, adın tüm yeryüzünde ne kadar yücedir!” (Mezmurlar 8:1, Davut konuşuyor)

“Ben, iyi korunmuş levham” Bu ilginçtir, çünkü Sura 85:20-22’de [Cennet’te] bir levha üzerinde korunanın Kur’an olduğu söylenir.

“***’a dedim ki, 'Sen benim Rabbimsin; Senden başka iyiliğim yok.’” (Mezmurlar 16:2; ***, RAB’dir)

Ayrıca şöyle dedi: “***’nın etrafımda dolaştığını gördüm.” Tanrı hakkında şöyle denir: “Senin bana itaatin, benim sana itaatimden daha büyüktür.” ***, “Kabe”dir

(Bayazid Bestami (874/877 yılında vefat etti) tarafından söylenmiş ve The Essential Rumi, s. 288’den alınmıştır.)

“Bende kalın, ben de sizde kalayım. Tıpkı bir dalın asmada kalmadıkça kendi başına meyve veremeyeceği gibi, siz de bende kalmadıkça meyve veremezsiniz. Ben asmayım, siz dallarsınız. Bende kalan ve benim onda kalan kişi bol meyve verecektir. Çünkü benden ayrı olarak hiçbir şey yapamazsınız.” Yuhanna 15:1:4-6’da İsa

Kendimize Bakış

“Hiçbir şeyi bencilce hırs ya da boş gururla yapmayın; aksine alçakgönüllülükle başkalarını kendinizden daha önemli sayın. Her biriniz sadece kendi çıkarlarınızı değil, başkalarının çıkarlarını da gözetin. ***’da da olan bu zihniyet sizde de olsun.” (Pavlus, Filipililer 2:3-5a’da konuşuyor. ***, Mesih İsa’dır.)

“Bana şükredin… Ne kadar büyük de benim ihtişamım/yücelik… Ben sizin Rabbinizim… Benim sancağım, ***’nınkinden daha büyüktür.” (Bestami, 874/877’de vefat etmiştir. ***, Muhammed’dir.)

Arayış

“Tüm kalbimle Seni aradım; emirlerinden sapmama izin verme. Sana karşı günah işlememek için sözünü kalbimde sakladım.” Mezmurlar 119:10-11

“Ey Tanrım, Sen benim Tanrım’sın. Seni içtenlikle arıyorum; ruhum Sana susamış. Vücudum, susuz, kurak ve yorgun bir ülkede Sana özlem duyuyor.” (Mezmur 63:1 Davut, Yahuda çölünden konuşuyor.)

“Bu sarhoşluk başka bir meyhanede başladı. Oraya geri döndüğümde, tamamen ayık olacağım. Bu arada, ben bu kuş kafesinde oturan, başka bir kıtadan gelen bir kuş gibiyim.” (Safa Antolojisi’nden, The Essential Rumi, s. 2’den alınmıştır)

“Bana yollarını göster, ey ***; bana izlerini öğret. Beni gerçeğinde yönlendir ve bana öğret, çünkü Sen benim kurtuluşumun Tanrısısın; bütün gün Seni bekliyorum. Ey ***, merhametini ve sevgi dolu bağlılığını hatırla, çünkü bunlar çağlar boyunca sürer. ” Mezmur 25:4-6 (Davut konuşuyor. ***, RAB’dir)

Dua ve Tefekkür

“Ey Kralım ve Tanrım, feryadımın sesine kulak ver, çünkü sana dua ediyorum. Sabahleyin, ey RAB, sesimi işitirsin; şafak vakti yakarışımı önüne serer ve umutla beklerim.” (Mezmur 5:2-3 Davut konuşuyor)

“Ağzımdan çıkan sözler ve kalbimdeki düşünceler Senin gözünde hoş olsun, ey RAB, benim Kayam ve benim ***’m.” (Mezmurlar19:14 . ***, Kurtarıcı’dır.)

“***’ye *** tarafından gizli bir öğreti aktarıldı ve bunu kimseye söylememesi emredildi; o da bunu bir kuyunun ağzına fısıldadı. Bazen konuşacak kimse olmaz. Kendi başına yola çıkman gerekir.” İlk ***, Ali’dir; ikinci *** ise Muhammed’dir. (Mevlana’nın Mesnevi’si 4:275-486, The Essential Rumi kitabından alınmıştır, s. 195)

Şarap Metaforları

“Sen, kalbimi, [başkalarının] tahıl ve yeni şarabının bol olduğu zamankinden daha büyük bir sevinçle doldurdun.” (Mezmurlar 4:7)

“Ben şarap içenim, şarabım ve şarap sunucusuyum” (M.S. 874/877’de vefat eden Bestami’nin sözü) (The Essential Rumi, s. 288)

“Şarapla sarhoş olmayın; bu, pervasızca davranmaya yol açar. Bunun yerine, Ruh’la dolun.” Efesliler 5:18

“Ne mutlu başıma: yüksek sesle haykırıyorum; 'Kadehten hayatın esintisini arıyorum’ diyorum. Şarap sarhoşluğunun yüzünde, ciddiyetin somurtkanlığı yer almaz. Ben, khirka’nın müridi, tortu içen, mizacı hoş biriyim. … Şarap, getir onu, ***’in kararıyla, saf kalpten aşağıya; ikiyüzlülüğün tozunu, kadehin zarafetiyle yıkayayım.” (Hafız Divanı, s. 399. ***, şairin takma adı olan Hafız’dır.

Yiyecek ve Bağışlama Metaforları

“Ruhum en zengin yiyeceklerle doyurulmuş gibidir; neşeli dudaklarla ağzım Seni övecek.” (Mezmurlar 63:5)

Bir ***, bir eve kapıyı çaldı ve bir parça kuru ya da ıslak ekmek istedi, fark etmezdi.

“Burası fırın değil,” dedi ev sahibi.

“O zaman biraz kıkırdak var mı acaba?”

“Burası kasap dükkânına mı benziyor?”

“Biraz un var mı?”

“Değirmen taşı sesi duyuyor musun?”

“Biraz su?”

“Burası kuyu değil.”

*** ne isterse istesin, adam yorgun bir şaka yapıp ona hiçbir şey vermeyi reddetti.

Sonunda *** eve koştu, cüppesini kaldırdı ve [tuvaletini yapmak] istermiş gibi çömeldi.

“Hey, hey!”

“Sessiz ol, seni zavallı adam. Issız bir yer, tuvalet ihtiyacını gidermek için gayet uygun bir yerdir; zaten burada ne canlı var ne de yaşam kaynağı, bu toprağın gübrelenmeye ihtiyacı var.”

(The Essential Rumi, s. 116-117, Matnawi 6:1250-1257’den) ***, bir derviştir.

Sufi Dini Kitapları

'al-hikam (Bilge Sözler), İbn 'Ata’ Allah (ö. 1309) tarafından derlenmiştir

Methnawi/Mesnevi - Rumi’nin 30.000-40.000 dize içeren altı kitabı (M.S. 1258-1273)

Hafız’ın Divanı - Fars şiirinde yaklaşık on iki ana tür vardır ve Hafız, bunlardan birinin “Shakespeare’i” olarak öne çıkar.

Sufizmle ilgili kaynaklar

Shah, Idries. The Sufis. Anchor Books, 1971, 451 sayfa.

McCurry, Don. İslam’a Giriş: Sufizm kaseti

Rahman, Fazlur. İslam, 2. baskı. Chicago Üniversitesi Yayınları, 1979.