< Soefi-moslims

Versie van 6 juli 2013

Als men de islamitische hadiths leest, zou men kunnen concluderen dat de islam in de eerste plaats een legalisme is waarin de Farizeeën uit de tijd van Jezus zich thuis zouden voelen. Het soefisme bestaat uit een groot aantal onderling verwante stromingen binnen de islam die een reactie vormen op deze focus op rituelen en praktijken. De orthodoxe islam zegt weinig over het hart en het verlangen naar God; het soefisme stelt dat ware religie innerlijke waarheid is, niet uiterlijke praktijk. Het christendom daarentegen hecht zowel aan het innerlijke als aan het uiterlijke.

We zullen de soefi-overtuigingen, soefi-leiders en soefi-'stroming’ in het algemeen bespreken, en ons vervolgens richten op een vergelijking tussen het soefisme en het christendom.

Enkele soefistische geloofsovertuigingen

Het soefisme heeft altijd beweerd moslim te zijn, maar het heeft een moeizame relatie gehad met de soennitische en sjiitische islam. In soefische geschriften worden christenen, gnostici en zoroastriërs (magiërs) genoemd. Verschillende soefische scholen zijn blijkbaar hierdoor beïnvloed, evenals door Indiase invloeden. Sommige soefi’s leven op monastieke wijze, wat wellicht wijst op christelijke invloed.

De strikte islamitische wet en de vijf zuilen van de islam zijn als een 'schoolmeester’ waarvan soefi’s zeggen dat die prima is voor anderen, maar dat zij zelf de noodzaak ervan hebben ontgroeid. In plaats daarvan volgen soefi’s geschriften die andere moslims niet volgen.

al-Khidr/Khadir (de Groene) is een onsterfelijk wezen waarvan soefi’s geloven dat hij zijn jeugd kan vernieuwen. De Khidr kan mensen doden en toch onschuldig blijven. Sommige soefileiders beweerden dat al-Khidr hen persoonlijk onderwees.

Bukhari, deel 1, boek 3, hoofdstuk 45, nr. 124, blz. 90-93, bevat een vrij lange hadith over al-Khadir, een tijdgenoot van Mozes die geleerder was dan Mozes. Allah toonde Mozes hoe hij al-Khadir kon ontmoeten, en Mozes vroeg of hij van hem mocht leren. Al-Khadir waarschuwde Mozes dat hij niet geduldig genoeg was. Vervolgens deed al-Khadir drie dingen:

1. Ze vroegen de mannen op een boot of ze hen aan boord mochten nemen. De bemanning, die al-Khadir herkende, deed dit gratis. Al-Khadir trok een plank weg zodat de boot zou zinken, waardoor de zeelieden mogelijk zouden verdrinken.

2. De twee zagen enkele jongens spelen, en al-Khadir rukte het hoofd van één jongen eraf, waardoor hij stierf.

3. Sommige mensen weigerden Mozes en al-Khadir eten te geven, en daarna repareerde al-Khadir een muur van hen die op instorten stond.

Dat mensen één kunnen zijn met God is de kern van het soefisme. Een soefi die „één is met God“ zou dus als Allah zelf kunnen worden beschouwd, omdat hij één is met Allah. Dit komt overeen met de ketterse christelijke mystiek uit de Middeleeuwen, waarin de nadruk lag op ervaring en men beweerde zelf God te kunnen zijn.

Zoeken en ervaren zijn een centraal motief binnen het soefisme. De honger om verzadigd en tevreden te worden beschouwd als een geschenk, en de soefi leeft voor het hier en nu. Het zoeken naar God wordt door hen vergeleken met het zoeken naar vriendschap, wijn, dronkenschap en ongeoorloofde seks.

De geheime kennis van de soefi’s: „Het heerschappijschap heeft een geheim dat, indien het openbaar zou worden gemaakt, het profeetschap zou vernietigen; en het profeetschap heeft een geheim dat, indien het zou worden onthuld, de kennis teniet zou doen, en de gnostici hebben een geheim dat, indien het door God zou worden geopenbaard, de wet teniet zou doen.” Toegeschreven aan al-Tustari (overl. 896 n.Chr.) (Fazlur Rahman, Islam, 2e druk, p. 142) Een „geheim“ dat ertoe zou kunnen leiden dat soefi’s door andere moslims worden gedood als andere moslims ervan op de hoogte zouden zijn, is dat zij geloven dat het goddelijke in hen aanwezig is, zodat zij als een deel van Allah kunnen worden beschouwd.

Dissimulatie (taqiyya) is de manier waarop veel extremistische sekten, niet alleen soefi’s, overleven in een orthodoxe moslimwereld. Dissimulatie is de leer dat het toegestaan is te liegen over wat je gelooft en in praktijk brengt om aan religieuze vervolging te ontkomen. Zo worden bijvoorbeeld leerstellingen over annihilatie volgens Rahman (p. 135) weggeredeneerd als 'onverantwoordelijke’ uitspraken in een 'staat van roes’. De eerste moslims pasten volgens Bukhari, deel 9, boek 83, hoofdstuk 1, nr. 5, p. 3, al dissimulatie toe in Mekka: “… Bedenk dat jullie vroeger in Mekka ook jullie geloof (de islam) verborgen hielden.”

Pijn is een onderdeel van het soefisme. Men zegt dat als pijn iemand dichter bij God brengt, pijn dan goed is. Daarom 'geselen’ sommige soefi’s zichzelf met zwepen om hun rug bloederig te maken en pijn te veroorzaken, omdat zij denken dat Allah wil dat zij dit doen.

Verering (om een katholieke term te gebruiken) komt zowel in het soefisme als in de sjiitische islam veel voor. Volgens sommige soefi’s was Mohammed het oerlicht in zijn pre-existentie, en draait het universum om sommige soefi-heiligen heen.

Stadia van de soefi-ervaring

Sinds ongeveer 859 n.Chr., in de vroegste dagen van het soefisme, behoren de stadia (maqamat genaamd) die een soefi zou doormaken tot de centrale geloofsovertuigingen. Deze variëren per sekte, maar hier volgt een typische volgorde.

1. Berouw voor zonden en het wereldse leven

2. Onthouding van wereldse verlangens.

3. Geduld bij het wachten op de ervaring van God

4. Dankbaarheid voor het bestaan in God

5. Vertrouwen in God

6. Vreugde in het ervaren van het goddelijke

7. Opgaan van het zelf in het goddelijke

8. Velen onderwijzen de vernietiging van het zelf in het goddelijke

Berouw: Wanneer de Koran zegt dat men op God moet vertrouwen, stellen soefi’s dat gelijk aan het afzweren van de wereld.

Genot of een bedwelmende ervaring is een kenmerk van het soefisme. Voor sommigen betekent dit slechts een emotionele ervaring. Dit wordt vaak vergeleken met dronken zijn van wijn, en sommige soefi’s drinken inderdaad wijn en worden dronken. Soefi’s kunnen de vele verwijzingen naar wijn en zelfs tavernes in hun religie rechtvaardigen als een metafoor voor spirituele extase. Immers, zelfs de hadiths zeggen dat moslims in de hemel wijn zullen drinken. Velen van hen vinden het echter ook prima om alcohol te drinken. Enkele soefisekten roken hasj als onderdeel van hun religie, maar de meerderheid doet dat niet.

Absorptie/vernietiging (fana’) is de leer dat menselijke eigenschappen worden vervangen door het Goddelijke. Dit werd onderwezen door Abu Yazid al-Bistami (gest. 874/877 n.Chr.). Enkele van zijn nogal verrassende uitspraken zijn:

„Geprezen zij ik; hoe groot is mijn majesteit“

„Ik ben jullie Heer“

„Mijn vaandel is groter dan dat van Mohammed“

Soefileiders

Hoewel we de oorsprong van het woord “soefi” niet met zekerheid kennen, is het waarschijnlijk afgeleid van het woord suf, dat 'wol’ betekent. Hier volgen enkele van de bekendere leiders.

Rabi’a/Rabiah al-’Adawiya (overleden in 801 n.Chr.) was een van de weinige vrouwelijke islamitische religieuze leraren.

Harith al-Nuhasibi (overleden in 857 n.Chr.) bekeerde zich vanuit de rationalistische islam

Dhu’l-Nun van Egypte (overleden in 859 n.Chr.) formuleerde de stadia van het soefisme.

Al-Hakim al-Tirmidhi (overleden in 898 n.Chr.) Hij is geen familie van de Tirmidhi die de hadiths verzamelde

Junayd van Bagdad (overleden in 910/911 n.Chr.) was een „nuchtere soefi“ die totale opgaan in God ontkende.

Al-Hallaj (Husain al-Mansur) leerde dat het menselijke plaats moest maken voor het goddelijke en identificeerde zichzelf met God. Hij leerde ook dat men de hadj-bedevaart louter in geest kon ondernemen. In 922 n.Chr. werd hij gegeseld, in het openbaar verminkt, aan een galg opgehangen, onthoofd en vervolgens werd zijn lichaam verbrand. De orthodoxe moslims waren blijkbaar niet blij met hem.

Abu Nasr al-Farabi (870-950 n.Chr.), geboren in Farab, Turkistan, was een beroemde neoplatonistische filosoof en soefi. Hij beschreef God als de onbewogen beweger en bracht velen in contact met Aristoteles.

Al-Ghazali (1058-1111 n.Chr.) was aanvankelijk een scepticus voordat hij soefi werd. In 1106, vijf jaar voor zijn dood, keerde hij terug naar het onderwijs. Al-Ghazali was tegen de neoplatonistische invloed in de islam en gaf de voorkeur aan de Aristotelische logica. Hij schreef *De heropleving van de religieuze wetenschappen*, waarin hij sprak over rituele praktijken, sociale gebruiken, ondeugden die naar de hel leiden en deugden die naar het paradijs leiden. Hij speelde een belangrijke rol bij het verkrijgen van een zekere mate van acceptatie van het soefisme onder soennieten.

Khararas was een soefi die zich verzette tegen zelfvernietiging en de leer van het „voortleven“ bij God onderwees, het hervinden van jezelf. Vrede en integriteit om Gods plichten te vervullen

Maulana Jalal-uddin Rumi (Mohammed ben Mohammed bin Husain al-Balkhi) (geboren in 1207 in Balkh, Afghanistan, en opgegroeid in Rum, Turkije) Hij stierf in 1273 n.Chr. Hij schreef een van de populairste verzamelingen werken over het soefisme en stichtte de soefi-orde Mevleviye/Maulawiya. We gaan hier niet over Rumi in detail treden, aangezien er een heel artikel aan hem is gewijd.

Soefi-ordes of „paden“

Soefi’s werden in verband gebracht met bepaalde Berberbewegingen en met moslims die in Afrika tegen Europeanen vochten. Veel janitsaren waren soefi’s, en soefi’s komen zowel in de soennitische als in de sjiitische islam voor. Het aantal soefi-ordes is volgens de islamitische geleerde Fazlur Rahman in *Islam* (p. 157) zeer groot. Hier volgen enkele van de belangrijkste sekten.

De Qadiriya werd gesticht door de voormalige Hanbaliet 'Abd al-Qadir al-Gilani, geboren in 1077 n.Chr. Zij behoren tot de oudste, grootste en vredelievendste sekten. Zij reciteren: „Ik vraag vergeving aan God, de Almachtige. Glorie zij God, o God! Zegen onze meester Mohammed en zijn familie en metgezellen.” (100 keer), „Er is geen god dan Allah.“ (500 keer) (Rahman, p. 160)

De Mevleviye/Maulawiya-orde werd gesticht door Jalal al-Din Rumi (overleden in 1273). Fazlur Rahman zegt dat dit de belangrijkste stedelijke orde onder de Turkse soefi’s is. Niet te verwarren met hen is de Mawlaniya-orde, die sinds 1925 door de Turken wordt vervolgd.

De Indiase Chishtiya/Cishtiyya-orde werd gesticht door Mu’an al-Din Chishi (1141-1236 n.Chr.). Zij ondernemen pelgrimstochten naar zijn graf, net zoals Akbar, de keizer van India, dat deed. Het zijn pacifisten die, in tegenstelling tot veel moslims, wraak als verkeerd beschouwen. In tegenstelling tot veel soefi’s geloven zij niet in huichelarij. Terwijl de meeste moslims een islamitische staat nastreven, geloven zij in het niet-betrokken zijn bij de regering. Dit ondanks de talrijke soennitische hadiths over islamitisch bestuur. Zij beoefenen ademhalingsbeheersing, net als yogi’s. Hun belangrijkste boek is 'Awaif al-Ma-arif’.

De Khwajagan-orde in Centraal-Azië stond aan de basis van de Yasawiya, de oudste Turkse orde. Baha’ al-Din van Bukhara (overleden in 1389 n.Chr.) was een Khwajagan die de orde verliet en in India de Naqshbandiya-orde stichtte. Zij beweerden echter dat hun orde afstamde van Abu Bakr, waaruit blijkt dat zij zich als soennieten beschouwen.

De Perzische Subhawardiya-orde werd gesticht door 'Umar al-Suhrawardi (overleden in 1236). Deze orde beweert dat zij in feite afstamt van de kalief 'Umar, en behoort dus eveneens tot het soennitische kamp. Zij is actief in India, Pakistan en Afghanistan.

De Rifa’iya-orde werd gesticht door Ahmad al-Rifa’i (overleden in 1182). Deze orde is actief in Turkije, Egypte en Zuidoost-Azië.

De Sa’diya/Jibawiya-orde zou zijn gesticht door Sa’d al-Din (overleden in 1300 in Damascus).

De Sanusiya-orde onderscheidt zich door haar '60.000 lichten’-leer. Hun nadruk op licht doet denken aan bepaalde gnostische leerstellingen.

De Tijaniya-orde in Afrika werd rond 1781 in Fez gesticht door Ahmad al-Tijani (overleden in 1815 n.Chr.). Deze orde is voortgekomen uit de Perzische Khalwati/Khalwatiya-orde, die werd gesticht door 'Umar al-Khalwati (overleden in 1398). Deze orde is actief in Turkije, Egypte en Noordwest-Afrika. Deze orde is voortgekomen uit de Shadhili-orde. Uit de Shadhiliya ontstond in 1847 de Madoniyya-orde, die een rivaal was van de Sanusiya-orde.

Nog meer bijzondere ordes

De Bektashi/Bektashiya is voortgekomen uit de Yawawiya-orde, die op haar beurt voortkwam uit de Khwajagan-orde. Deze orde vertoont elementen van sjamanisme, sjiitische islam en enige christelijke invloed. Het was de islamitische sekte die populair was onder de Janitsaren, en die vandaag de dag nog steeds bestaat in Albanië. Zij geloven in een „Drie-eenheid“ van Allah, Mohammed en 'Ali. Zij vieren de toetreding van nieuwe leden met (alcoholische) wijn, brood en kaas.

De Qalanders/Kalenders waren een soefi-orde die niet echt gebonden was aan de islam en veel pre-islamitische leerstellingen kende. Zij kwamen in 1526-1527 in opstand tegen de Turken. De Divan van Hafez spreekt in negatieve bewoordingen over hen.

Ma-Ming Hsin stichtte aan het einde van de 18e eeuw een soefi-orde in China.

Ibn el/al-Arabi uit Murcia (in Spanje) stichtte een pantheïstische orde, waarin hij stelde dat alles deel uitmaakt van God. Een van de weinige vrouwelijke leiders was zijn soefi-lerares Fatima bint Waliyya (The Sufis, p. 159)

Ervaring moet met de juiste God zijn

Volgens de Koran had Mohammed mystieke ervaringen. Terwijl de meeste moslims denken dat niemand anders dit soort mystieke relatie mag hebben, vinden soefi’s dat ook zij deze mystieke ervaringen zouden moeten hebben. Terwijl de niet-soefistische islam over God discussieert, willen soefi’s ervaring met God zoeken.

Ervaring die in strijd is met Gods openbaring is een misleidende ervaring. Aanbidding en gebed zijn niet per se goed; het hangt af van het voorwerp van de aanbidding en het gebed. Moslims zijn het met christenen eens dat Mozes, David, Jezus en anderen ons boodschappen van God hebben gebracht. Als we niet volgen wat God heeft geopenbaard, dan volgen we God niet. Jezus zei: „… Als iemand Mij liefheeft, zal hij Mijn woord bewaren. Mijn Vader zal hem liefhebben, en Wij zullen tot hem komen en bij hem wonen. Wie Mij niet liefheeft, houdt zich niet aan Mijn woorden. Het woord dat jullie horen, is niet van Mijzelf, maar het is van de Vader die Mij gezonden heeft. Dit alles heb Ik tot jullie gesproken terwijl Ik nog bij jullie ben. Maar de Helper, de Heilige Geest, die de Vader in Mijn naam zal zenden, zal jullie alles leren en jullie alles in herinnering brengen wat Ik jullie heb gezegd. Vrede laat Ik jullie na; Mijn vrede geef Ik jullie. Ik geef jullie niet zoals de wereld geeft. ” (Johannes 14:23-27a) – in manuscripten p66 ca. 125-150 n.Chr. en p75 175-255 n.Chr.

Is het doel van alle religie handelen, of is het contemplatie? Het praktische antwoord verschilt tussen de soefistische en de niet-soefistische islam. Het christendom heeft een derde antwoord: het doel van ware religie is God. Het christendom omvat handelen, contemplatie en geloof, maar het is in de eerste plaats gericht op het behagen van God. Het gaat niet alleen om het volgen van regels, en het gaat niet alleen om het zoeken naar ervaring.

Reacties van de mainstream moslimgemeenschap op het soefisme

Soera 42:51 zegt: „Het past een mens niet dat God tot hem spreekt, behalve door inspiratie, of van achter een sluier, of door het zenden van een Boodschapper om, met Gods toestemming, te openbaren wat God wil: want Hij is de Allerhoogste, de Alwijze.” Soera 42:51

Reacties op het soefisme variëren van tolerantie en verzet tot executie. Er bestaat een anti-soefistische hadith die duidelijk verzonnen is. Aan de andere kant zijn veel niet-soefistische moslims bekend met het soefisme, hebben er respect voor en lezen soefistische poëzie. Vroege soefi’s zoals al-Hallaj verkondigden openlijk dat zij God waren; al-Hallaj werd terechtgesteld en vervolgens werd zijn lichaam verminkt. Latere soefi’s zoals Rumi spreken nog steeds lovend over al-Hallaj, onder meer over zijn beroemde uitspraak „Geprezen zij ikzelf“.

Soefi’s werden in Iran onder Khomeini vervolgd, maar ook veel soennieten vervolgden hen. Anderen tolereerden de soefi’s; en velen in het Ottomaanse leger waren soefi’s.

Een vergelijking tussen het soefisme en het christendom

Het soefisme is een uitvloeisel van de islam, maar soefi’s hebben meer waardering voor de leer van Jezus dan de meeste moslims. Aan het ene uiterste staat een boek van de soefimeester Javad Nurkhbhsh van de Nihmatullahi-orde, getiteld *Jesus in the Eyes of the Sufis*, waarin wordt gesteld dat soefi’s veel meer naar Jezus kijken dan naar Mohammed voor inspiratie, leiding en als hun voorbeeld! De meeste soefi’s zouden dit echter niet zeggen, en niet alle soefi’s erkennen dat Jezus goddelijker is dan wie dan ook.

Men zou de soefi-islam kunnen vergelijken met het christendom, omdat beide gericht zijn op ervaring. De verwijzingen staan achteraan, zodat je kunt kijken of je kunt raden welke welke is.

Centraal punt

„O HEER, onze Heer, hoe majestueus is Uw naam over de hele aarde!“ (Psalm 8:1 – David spreekt)

„Ik ben de goed bewaarde tablet.” Dit is interessant, want Soera 85:20-22 zegt dat het de Koran is die op een tablet [in de Hemel] bewaard wordt.

“Ik zei tegen de ***: 'U bent mijn Heer; ik heb geen goed buiten U.’” (Psalm 16:2 De *** is de HEER)

Hij zei ook: „Ik zag de *** om mij heen lopen.” Van God wordt gezegd: „Uw gehoorzaamheid aan mij is groter dan mijn gehoorzaamheid aan U.” De *** zijn „Ka’aba”

(Gezegd door Bayazid Bestami (overleden 874/877 n.Chr.) en ontleend aan The Essential Rumi, p. 288.)

'Blijf in Mij, en Ik zal in jullie blijven. Net zoals geen enkele rank uit zichzelf vrucht kan dragen tenzij zij in de wijnstok blijft, zo kunnen jullie ook geen vrucht dragen tenzij jullie in Mij blijven. Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken. Wie in Mij blijft, en Ik in hem, zal veel vrucht dragen. Want zonder Mij kunnen jullie niets doen.’ Jezus in Johannes 15:1:4-6

Hoe we onszelf zien

“Doe niets uit eigenbelang of ijdelheid, maar beschouw in nederigheid anderen als belangrijker dan uzelf. Ieder van u moet niet alleen op zijn eigen belangen letten, maar ook op die van anderen. Laat deze gezindheid in u zijn die ook in *** was” (Paulus spreekt in Filippenzen 2:3-5a. *** is Christus Jezus.)

„Geprezen zij ik… Hoe groot is mijn majesteit/glorie… Ik ben jullie Heer… Mijn banier is groter dan die van ***.” (Bestami, gest. 874/877. *** is Mohammed.)

Op zoek naar

“Van ganser harte heb ik U gezocht; laat mij niet afdwalen van Uw geboden. Ik heb Uw woord in mijn hart verborgen, opdat ik niet tegen U zou zondigen.” Psalm 119:10-11

„O God, U bent mijn God. Ik zoek U vurig; mijn ziel dorst naar U. Mijn lichaam smacht naar U in een dor en uitgedroogd land zonder water.” (Psalm 63:1 David spreekt vanuit de woestijn van Juda.)

“Deze dronkenschap begon in een andere herberg. Als ik weer bij die plek terugkom, zal ik volkomen nuchter zijn. Ondertussen ben ik als een vogel van een ander continent, zittend in deze volière.” (Uit de Safa-bloemlezing, ontleend aan The Essential Rumi, blz. 2)

“Wijs mij Uw wegen, o ***; leer mij Uw paden. Leid mij in Uw waarheid en onderricht mij, want U bent de God van mijn redding; de hele dag wacht ik op U. Gedenk, o ***, Uw barmhartigheid en liefdevolle toewijding, want die zijn van eeuw tot eeuw. ” Psalm 25:4-6 (David spreekt. De *** is de HEER)

Gebed en meditatie

“Neem de klank van mijn roep ter harte, mijn Koning en mijn God, want tot U bid ik. ’s Morgens, o HEER, hoort U mijn stem; bij het aanbreken van de dag leg ik mijn smeekbede voor U neer en wacht ik vol verwachting.” (Psalm 5:2-3 David spreekt)

“Mogen de woorden van mijn mond en de overpeinzingen van mijn hart U welgevallig zijn, o HEER, mijn Rots en mijn ***” (Psalm19:14 . *** is Verlosser.)

“*** kreeg van *** een geheime leer te horen en mocht die niet verder vertellen, dus fluisterde hij die in de monding van een put. Soms is er niemand om mee te praten. Dan moet je gewoon op eigen houtje op pad gaan.” De eerste *** is 'Ali, en de tweede *** is Mohammed. (De Mathnawi 4:275-486, ontleend aan The Essential Rumi, p. 195)

Metaforen over wijn

“Je hebt mijn hart met grotere vreugde vervuld dan wanneer hun [andermans] graan en nieuwe wijn in overvloed zijn.” (Ps 4:7)

“Ik ben de wijndrinker, de wijn en de schenker” (gezegd door Bestami, die stierf in 874/877 n.Chr.) uit The Essential Rumi, p. 288)

“Word niet dronken van wijn, want dat leidt tot roekeloze onbezonnenheid. Word in plaats daarvan vervuld met de Geest.” Efeziërs 5:18

“Gelukkig is mijn hoofd: en met luide stem spreek ik; zeggende: 'De bries van het leven zoek ik in de beker.’ Op het gezicht van de wijnziekte rust niet de somberheid van soberheid. De leerling van de khirka, de dronkaard van de droesem, aangenaam van karakter, dat ben ik. … Wijn, breng die, door *** besluit, neer vanuit het zuivere hart, opdat ik met de genade van de beker het stof van de huichelarij mag afwassen.” (Divan van Hafez, p. 399. De *** is Hafiz, de bijnaam van de dichter.

Metaforen van voedsel en geven

„Mijn ziel is verzadigd als met het rijkste voedsel; met vreugdevolle lippen zal mijn mond U loven.“ (Psalm 63:5)

Een *** klopte bij een huis aan om een stuk droog brood te vragen, of vochtig, dat maakte niet uit.

„Dit is geen bakkerij,“ zei de eigenaar.

„Heeft u dan misschien een stukje kraakbeen?“

“Ziet dit eruit als een slagerij?”

“Een beetje meel?”

“Hoor je een molensteen draaien?”

“Wat water?”

“Dit is geen waterput.”

Wat de *** ook vroeg, de man maakte een vermoeide grap en weigerde hem iets te geven.

Uiteindelijk rende de *** het huis binnen, trok zijn gewaad omhoog en hurkte neer alsof hij [naar het toilet] wilde.

“Hé, hé!”

“Stil, jij trieste man. Een verlaten plek is een prima plek om je behoefte te doen, en aangezien er hier geen levend wezen is, noch middelen om te leven, moet het bemest worden.”

(The Essential Rumi, blz. 116-117, uit De Mathnawi 6:1250-1257) De *** is een derwisj.

Soefistische religieuze boeken

'al-hikam (Wijze uitspraken), samengesteld door Ibn 'Ata’ Allah (overl. 1309)

De Mathnawi/Mesnevi – zes boeken van Rumi met 30.000-40.000 verzen (1258-1273 n.Chr.)

Divan van Hafez – Er zijn ongeveer twaalf belangrijke genres in de Perzische poëzie, en Hafez onderscheidt zich als de „Shakespeare“ van een daarvan.

Referenties over het soefisme

Shah, Idries. The Sufis. Anchor Books, 1971, 451 blz.

McCurry, Don. Introduction to Islam: Sufism (cassette)

Rahman, Fazlur. Islam, 2e druk. University of Chicago Press, 1979.